Mitokondriyal DNA ve Çekirdek DNA Arasındaki Kalıtım Farkları

Mitokondriyal DNA (mtDNA) ile çekirdek DNA arasındaki en önemli fark, kalıtım mekanizmalarında görülür. Çekirdek DNA, anneden ve babadan gelen genetik materyalin birleşimiyle oluşur ve her birey, genlerinin yarısını annesinden, yarısını babasından alır. Mitokondriyal DNA ise yalnızca anneden yavruya geçer. Çünkü döllenme sırasında yumurtadaki mitokondriler embriyoya aktarılırken, spermdeki mitokondriler genellikle yok edilir.

Bu farklılık, mtDNA’nın matrilineal yani sadece anne hattı üzerinden kalıtıldığını gösterir. Dolayısıyla bir kişinin mitokondriyal DNA'sı, annesinin, anneannesinin ve daha da geriye giderek sadece anne tarafı soyu takip edilerek bulunabilir. Çekirdek DNA ise her iki ebeveynden gelerek daha karmaşık bir soy geçmişi sunar.

Genetik Hastalıkların Tanısında Rolü

Mitokondriyal DNA’daki bozukluklar, yalnızca anneden çocuğa geçer. Bu nedenle mitokondri kaynaklı genetik hastalıklar tanısında, ailedeki hastalığın sadece anne hattında görülmesi önemli bir ipucudur. Eğer bir hastalık hem erkek hem de kadından çocuklara geçiyorsa, bu genellikle çekirdek DNA’daki kalıtıma işaret eder. Sadece anneden geçen ve tüm çocuklarda görülen hastalıklar ise mitokondriyal kökenli olabilir.

• Mitokondriyal hastalıklar, kas güçsüzlüğü, sinir sistemi bozuklukları ve enerji üretimindeki aksaklıklarla karakterizedir.
• Anne tarafından gelen genetik materyal analiz edilerek hastalıkların kaynağı hızlıca saptanabilir.
• Mitokondriyal DNA'nın yüksek mutasyon oranı, soy takibi ve adli genetikte de kullanılır.

Bu özgün kalıtım mekanizması, hem hastalıkların tanısında hem de soy araştırmalarında mitokondriyal DNA’ya ayrı bir önem kazandırır.