Volkanik Kayaçların Oluşumu ve Farklılaşması

Volkanik kayaçlar, magmanın yeryüzüne çıkması veya yeryüzüne yakın bölgelerde soğuyup katılaşmasıyla meydana gelir. Magmanın soğuma yeri ve hızı, bu kayaçların özelliklerini doğrudan etkiler. İki ana grupta incelenirler: derinlik (plütonik) ve yüzey (volkanik) kayaçlar.

Derinlik ve Yüzey Kayaçları Arasındaki Farklar

• Derinlik kayaçları (plütonik kayaçlar), magmanın yer kabuğunun derinliklerinde yavaşça soğumasıyla oluşur. Soğuma süresi uzun olduğu için mineraller rahatça büyür ve iri kristalli bir yapı ortaya çıkar. Granit, bu tür kayaçlara örnektir.
• Yüzey kayaçları (volkanik kayaçlar) ise magmanın yeryüzüne ulaşarak hızla soğumasıyla meydana gelir. Soğuma hızı yüksek olduğundan kristallerin büyümesi için yeterli zaman kalmaz ve kayaçlar ince kristalli ya da camsı yapıda olur. Bazalt, en yaygın volkanik kayaçlardan biridir.

Soğuma Hızının Kayaç Yapısına Etkisi

Soğuma hızı, kayaçların dokusunu belirler. Derinlerde yavaş soğuma sonucu iri kristalli, yüzeyde ise hızlı soğuma ile ince kristalli veya camsı doku oluşur. Ayrıca, magmanın yüzeye yakın bir konumda ama tam olarak yüzeye çıkmadan soğuması durumunda porfirik doku da gelişebilir; bu durumda iri ve ince kristaller bir arada bulunur.

Volkanik kayaçların çeşitliliği, hem magmanın kimyasal bileşimine hem de bulunduğu ortamın koşullarına bağlı olarak ortaya çıkar. Böylece yer kabuğunun farklı bölgelerinde, çok çeşitli volkanik kayaç türleri gözlemlenebilir.